- چهارده خانواده فقر : طرق و مکاتب صوفیه جهان اسلام را دانشمندان از هشتاد تا دوصد بیست و بیشتر از آن ذکر نموده اند.([1])

- چهارده خانواده فقر :

طرق و مکاتب صوفیه جهان اسلام را دانشمندان از هشتاد تا دوصد بیست و بیشتر از آن ذکر نموده اند.([1]) معروفترین شان همان چهار طریقه بود که طور فشرده معرفی گردید. همین گونه سلسله های دیگر مانند: جنیدیان، زیدیان، ادهمیان، طیفوریان و ... نیز در تصوف موجود است که روش ویژۀ شماری از اولیای نامور بوده و در گذر گاه تاریخ پیروان خویش را داشته که به نام چهارده خانوادۀ فقر معروف است و عبارت اند از:

1- خانوادۀ خواجه زیدیان: به خانواده خواجه عبدالواحد زید که مرید حسن بصری بود منسوب است.

2- خانوادۀ عیاضیان: به فضیل بن عیاض مرید عبدالواحد زید نسبت داده شده است.

3- خانودۀ ادهمیان : به ابراهیم ادهم منسوب است.

4- خانوادۀ هبیریان: مربوط روش خواجه هبیره بصری میباشد.

5- خانوادۀ چشتیان : این سلسله به خواجه ممشاد دینوری متوصل است.

6- خانوادۀ عجمیان: این سلسله مربوط روش خواجه حبیب عجمی میباشد.

7- خانوادۀ طیفوریان : روش سلطان با یزید بسطامی است.

8- خانوادۀ کرخیان: مربوط خواجه معروف کرخی بوده و کرخ ولسوالی از هرات است.

9- خانوادۀ سقطیان : به سری سقطی منسوب است.

10- خانوادۀ جنیدیان: پیروان روش جنید بغدادی بوده و به آن منسوب است.

11- خانوادۀ کازرونیان: منسوب به خواجه اسحاق کازرونی مرید عبدالله خفیف میباشد.

12- خانوادۀ طوسیان: مربوط به شیخ علاءالدین طوسی میباشد.

13- خانوادۀ سهروردیان: به شیخ ضیاءالدین ابو نجیب سهروردی منسوب است.

14- خانوادۀ  فردوسیان : به شیخ نجم الدین کبرا نسبت داده اند.([2])

باید گفت که طریقه های دیگر مانند: اویسیه، بکتاشیه، جمالیه، خلوتیه، خاکساریه، حکیمیه، حروفیه، ناجیه، بهادریه، سهلیه، سیاریه، شاذلیه، شمسیه، صفویه، مولویه، محاسبیه، نوربخشیه، و ده ها طریقه دیگر نیز موجود بوده برخی از آنها تا امروز ادامه دارد که بسا فراتر از این محبث میباشد و ایجاب پژوهش جداگانه را میمناید.

---

[1] - حقیقت تصوف، جدول ضمیمه آن.

- چراغ معرفت، کلید سعادت، ص 38.[2]